CÁC HÌNH THỨC CAI NGHIỆN MA TÚY 

Theo quy định pháp luật hiện hành , người nghiện ma túy phải tự khai báo về tình trạng nghiện ma túy của bản thân và đăng ký hình thức cai nghiện với chính quyền cơ sở. Việc tiếp nhận người vào cai nghiện phải có đủ tiêu chuẩn chẩn đoán trạng thái nghiện và hội chứng cai. Người nghiện phải được x ác định tình trạng nghiện và mức độ lệ thuộc vào các chất gây nghiện dạng thuốc phiện thực hiện theo quy định tại Quyết định số 5075/QĐ-BYT ngày 12/12/2007 của Bộ trưởng Bộ Y tế. Các hình thức cai nghiện ma túy được pháp luật quy định gồm:

Cai nghiện tại gia đình, cộng đồng: Cơ quan chịu trách nhiệm triển khai các hoạt động cai nghiện tại gia đình là UBND cấp xã. Giúp việc cho UBND cấp xã là Tổ công tác cai nghiện ma túy với thành viên gồm đại diện lãnh đạo UBND, cán bộ y tế, công an, cán sự xã hội và một số ban ngành, đoàn thể liên quan cấp xã. Cán bộ y tế xã kết hợp với gia đình người nghiện hay người giám hộ lập hồ sơ bệnh án, lập kế hoạch điều trị cắt cơn, giải độc theo hướng dẫn của Bộ Y tế; kết hợp điều trị cắt cơn giải độc với tư vấn tâm lý và các biện pháp trị liệu khác. Tổ công tác cai nghiện phân công người thường xuyên hướng dẫn gia đình theo dõi, quản lý, chăm sóc người nghiện. UBND xã có trách nhiệm tổ chức các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể thao và các hoạt động xã hội khác; tạo điều kiện cho người đã cai nghiện học nghề, tìm việc làm, vay vốn, tiếp cận với các dịch vụ sản xuất, kinh doanh; huy động các tổ chức, cá nhân giúp đỡ người đã cai nghiện để tái hòa nhập cộng đồng.

Cai nghiện tự nguyện tại Trung tâm: được áp dụng đối với người nghiện ma túy không thuộc diện cai nghiện bắt buộc xin cai nghiện tự nguyện tại Trung tâm. Đối với trường hợp người tự nguyện là người chưa thành niên phải có sự đồng ý của cha, mẹ hoặc người giám hộ. Thời gian cai nghiện do người nghiện hoặc gia đình của người nghiện quyết định nhưng không được thấp hơn 6 tháng.

Cai nghiện bắt buộc tại Trung tâm: Đưa đi cai nghiện bắt buộc tại Trung tâm là một biện pháp được áp dụng đối với người nghiện đã lệ thuộc quá nhiều vào ma túy, cai nghiện tại gia đình, cộng đồng hoặc đã cai tại trung tâm không có kết quả, tái nghiện nhiều lần. Đây là biện pháp mang tính nhân văn, nhằm giúp người nghiện có thời gian tránh xa ma túy, vượt qua chính mình và nhận thức được tác hại của sự lệ thuộc vào ma túy, đồng thời, cung cấp cho họ các kỹ năng sống, kỹ năng nghề nghiệp để tìm việc làm, ổn định cuộc sống. Quan điểm này của Nhà nước Việt Nam cũng phù hợp với một trong những Nguyên tắc điều trị nghiện ma túy hiệu quả mà Viện nghiên cứu quốc gia về lạm dụng ma túy (NIDA) thuộc Bộ Y tế và Dịch vụ con người Hoa Kỳ (USDHHS) đã đưa ra và được Cơ quan Phòng chống tội phạm và ma túy của Liên hợp quốc (UNODC), Tổ chức Y tế thế giới (WHO) tán thành là: “Điều trị nghiện không nhất thiết phải tự nguyện để có hiệu quả” (Nguyên tắc số 10).

Thẩm quyền ra quyết định đưa đi cai nghiện bắt buộc tại Trung tâm thuộc Chủ tịch UBND cấp huyện. Mặc dù việc đưa người nghiện đi cai nghiện bắt buộc không phải là phán quyết của cơ quan Tư pháp như ở một số nước nhưng với những quy định hết sức chặt chẽ về thẩm quyền, thủ tục và trình tự tiến hành đã đảm bảo tính độc lập, khách quan của Chủ tịch UBND cấp huyện trong việc ra quyết định, đúng đối tượng, thể hiện tính thống nhất của pháp luật và đảm bảo thực hiện quyền và nghĩa vụ pháp lý của người có hành vi vi phạm. Điều đó thể hiện ở một số điểm sau: Việc áp dụng biện pháp đưa vào Cơ sở chữa bệnh phải được tiến hành theo các thủ tục pháp lý được quy định trong các văn bản quy phạm pháp luật: (Mục 4, Chương VI, Pháp lệnh xử lý vi phạm hành chính và các văn bản hướng dẫn thi hành, Nghị định số 135/2004/NĐ-CP, Nghị định số 61/2011/NĐ-CP, Thông tư liên tịch số 22/2004/TTLT/BLĐTBXH-BCA); Hồ sơ đưa người vào cơ sở chữa bệnh phải do cơ quan công an cấp xã lập, thẩm định theo mẫu được ban hành; Chủ tịch UBND cấp huyện khi quyết định áp dụng biện pháp đưa vào Cơ sở chữa bệnh phải căn cứ trên cơ sở đề nghị của Hội đồng Tư vấn, gồm 4 thành viên: Trưởng phòng Lao động - Thương binh và Xã hội, Trưởng phòng Tư pháp, Trưởng Công an huyện, Chủ tịch Hội phụ nữ cấp huyện. Trưởng phòng Lao động - Thương binh và Xã hội là thường trực Hội đồng Tư vấn; Người được áp dụng biện pháp đưa vào cơ sở chữa bệnh được quyền khiếu nại hoặc khởi kiện ra trước toà hành chính về quyết định của Chủ tịch UBND cấp huyện; Việc thi hành Pháp lệnh xử lý vi phạm hành chính được giám sát bởi Hội đồng Dân tộc, các Uỷ ban của Quốc hội, Hội đồng nhân dân các cấp, và được kiểm tra bởi các cơ quan Chính phủ.

Cai nghiện tại các cơ sở dân lập: Nhằm đẩy mạnh xã hội hóa công tác cai nghiện, khuyến khích các cá nhân, tổ chức đoàn thể xã hội, doanh nghiệp, người dân tham gia vào công tác cai nghiện, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 147/2003/NĐ-CP ngày 02/12/2003 quy định về điều kiện, thủ tục cấp giấy phép và quản lý hoạt động cai nghiện của các cơ sở cai nghiện ma tuý tự nguyện. Hiện nay trên địa bàn cả nước có 19 cơ sở cai nghiện dân lập, có khả năng cai nghiện cho khoảng 3.000 người nghiện. Các cơ sở cai nghiện dân lập thu hút người tự nguyện vào cai, chủ yếu là người nghiện nhẹ và có khả năng đóng góp đầy đủ các chi phí theo chế độ hạch toán lấy thu bù chi của các cơ sở này. Thời gian điều trị cai nghiện ở các cơ sở dân lập thường từ 3- 6 tháng, ngắn hơn các ở các trung tâm do ngành Lao động - Thương binh và Xã hội quản lý.

Quy trình cai nghiện: Theo quy định tại Thông tư liên tịch số 41/2010/TTLT-BLĐTBXH-BYT của liên Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội và Bộ Y tế về hướng dẫn quy trình cai nghiện, cho người nghiện ma túy tại các Trung tâm Chữa bệnh - Giáo dục - Lao động xã hội và cơ sở cai nghiện ma túy tự nguyện, quy trình cai nghiện cho người nghiện tại Trung tâm được chia làm 5 giai đoạn, bao gồm: 1) Giai đoạn tiếp nhận, phân loại, điều trị cắt cơn, giải độc (5% thời gian); 2) Giai đoạn điều trị các bệnh nhiễm trùng cơ hội (5%); 3) Giai đoạn giáo dục, tư vấn, phục hồi hành vi nhân cách (30%); 4) Giai đoạn lao động học nghề (40%); 5) Giai đoạn phòng chống tái nghiện, chuẩn bị tái hòa nhập cộng đồng (20%). Thời gian thực hiện quy trình từ 1- 2 năm tùy theo mức độ lệ thuộc ma túy của người nghiện.